Buitenlandse casino's in Nederland: complete gids voor 2026

Een buitenlands casino is in Nederland geen grijs gebied meer, maar een markt met eigen regels, eigen risico's en een eigen publiek. Sinds de Wet Kansspelen op afstand (Koa) op 1 april 2021 in werking trad en de eerste online vergunning op 1 oktober 2021 werd verleend, is het speelveld fundamenteel verschoven. Waar spelers vroeger zonder nadenken bij een Malta- of Curaçao-licentie speelden, kijken ze nu eerst naar het Ksa-logo.

Toch blijft de vraag naar buitenlandse casino's groot. Dat heeft weinig met rebellie te maken en alles met assortiment, bonusvoorwaarden en betaalmethoden. Deze gids zet de historie op een rij, vergelijkt de grote namen en legt uit waar je op moet letten bij een operator zonder Nederlandse vergunning. Cijfers waar mogelijk, meningen waar nodig.

Hoe is de markt voor buitenlandse casino's in Nederland ontstaan?

De Nederlandse kansspelmarkt was decennialang een gesloten systeem. Holland Casino had tot 2021 het exclusieve recht op casinospellen, de Staatsloterij en Toto bedienden de rest. Online pokeren en casinospellen waren officieel verboden, maar de handhaving was zwak. Naar schatting speelde in 2019 zo'n 1,5 miljoen Nederlanders wel eens bij een buitenlandse aanbieder, vaak zonder te weten onder welke licentie die opereerde.

Het gedoogbeleid rond poker en sportweddenschappen hield stand tot het begin van de jaren 2000. Pas met de evaluatie van de Wet op de kansspelen in 2004 en de daaropvolgende discussie over kansspelverslaving kwam er druk op de ketel. De Europese Commissie oordeelde meermaals dat het Nederlandse monopolie niet automatisch in strijd was met het vrije verkeer van diensten, zolang het doel maar verslavingspreventie was. Dat gaf Den Haag ruimte om vast te houden aan het restrictieve model.

De echte kentering kwam met de Koa. Nederland koos voor een gelicentieerd open systeem met strenge eisen: een vergunning van maximaal vijf jaar, een verplichte verslavingspreventie, een CRUKS-koppeling en een verbod op reclame gericht op jongeren. Sinds 1 juli 2023 is directe reclame voor online kansspelen zelfs volledig verboden. Buitenlandse casino's zonder Ksa-vergunning mogen zich hier niet actief op de markt begeven, maar spelers kunnen er nog steeds vrijwillig terecht.

Welke wetten regelen online kansspelen in Nederland?

De basis is de Wet op de kansspelen uit 1964, aangevuld met de Koa sinds 2021. De Kansspelautoriteit (Ksa) is de toezichthouder en kan boetes opleggen tot € 600.000 of een percentage van de omzet bij herhaalde overtredingen. Daarnaast geldt de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) voor alle vergunninghouders.

Voor buitenlandse aanbieders zonder Nederlandse licentie is er geen directe toezichthouder in Nederland. Zij vallen onder de jurisdictie waar hun vergunning is afgegeven, bijvoorbeeld Malta, Curaçao of Gibraltar. Dat betekent niet dat ze ongestraft hun gang kunnen gaan: de Ksa kan betaalinstellingen en ISP's dwingen om diensten te blokkeren, en sinds 2022 staan tientallen buitenlandse domeinen op de Nederlandse blokkeerlijst.

Wat veranderde er bij de introductie van de Koa in 2021?

De introductie van de Koa was een aardbeving voor de sector. Nederland ging van een gesloten markt naar een gereguleerd systeem met een vergunningsplicht. In oktober 2021 startten tien operators, waaronder Toto en Holland Casino, met legaal online aanbod. Binnen twee jaar groeide dat aantal naar 25 vergunninghouders. De totale online kansspelomzet in Nederland bedroeg in 2022 ongeveer € 1,1 miljard.

De keerzijde: de Ksa stelde vast dat veel spelers nog steeds bij illegale aanbieders speelden. In 2022 schatte de toezichthouder dat zo'n 10% van de online bestedingen naar niet-gelicentieerde casino's ging. Dat percentage is sindsdien gedaald, mede door de blokkades en het verbod op directe reclame. Toch blijft er een harde kern van spelers die bewust voor een buitenlands casino kiest, vaak vanwege hogere bonussen of cryptobetalingen.

Wat zijn de beste buitenlandse casino's voor Nederlandse spelers in 2026?

Een ranglijst van buitenlandse casino's is altijd discutabel, want wat voor de een werkt, werkt voor de ander niet. Toch zijn er objectieve criteria: licentietype, uitbetalingssnelheid, spelassortiment, betaalmethoden en bonusvoorwaarden. De onderstaande operators scoren op die punten consistent goed en accepteren Nederlandse spelers. Let op: geen van hen heeft een Ksa-vergunning, dus de Nederlandse verslavingspreventie en het CRUKS-systeem zijn niet van toepassing.

CasinoLicentieWelkomstbonusUitbetalingOpvallend
LeoVegasMalta (MGA)100% tot € 100 + 50 spins1 tot 3 dagenSterke mobiele app, 3.000+ spellen
UnibetMalta (MGA)€ 200 bonus + 100 spins1 tot 2 dagenRuim sportaanbod naast casino
888 CasinoGibraltar (GBGA)100% tot € 2002 tot 5 dagenEigen software, veel tafelspellen
Bet365 casinoGibraltar (GBGA)100% tot € 1001 tot 3 dagenGrootste sportbook, casino geïntegreerd
ComeOnMalta (MGA)100% tot € 300 + 50 spins1 tot 3 dagenSterke loyaliteitsprogramma's
Casino SkyCuraçao100% tot € 5001 tot 5 dagenRuime cryptokeuze
VaveCuraçao100% tot € 1.000Direct tot 1 dagCrypto-first, hoge bonussen
RoobetCuraçaoGeen klassieke bonusDirectCrypto-only, originele spellen
CloudbetCuraçao100% tot 5 BTCDirectBitcoin-casino sinds 2013
BetMGMMalta (MGA)100% tot € 2001 tot 3 dagenAmerikaanse moeder, sterk merk
William HillGibraltar (GBGA)Variabel1 tot 3 dagenKlassieker, breed aanbod
TonyBetMalta (MGA)100% tot € 5001 tot 2 dagenPopulair in Oost-Europa

Welke buitenlandse casino's hebben de beste bonussen?

De hoogste bonusbedragen vind je bij Curaçao-gelicentieerde aanbieders zoals Vave en Casino Sky, waar welkomstpakketten tot € 1.000 geen uitzondering zijn. Malta-licentiehouders zoals LeoVegas en ComeOn blijven meestal onder de € 300, maar hanteren vaak eerlijkere inzetvereisten. Het verschil zit hem niet in het bedrag, maar in de kleine lettertjes: een bonus van € 1.000 met 60x inzet is slechter dan eentje van € 200 met 25x.

Belangrijk om te weten: sinds de Koa mogen Nederlandse vergunninghouders geen bonussen meer aanbieden die aanzetten tot overmatig spelen. Buitenlandse casino's vallen niet onder die regel en kunnen dus agressiever stunten. Dat is precies waarom ze populair blijven, maar ook waarom je extra kritisch moet zijn op de voorwaarden.

Welke casino's accepteren iDEAL en andere Nederlandse betaalmethoden?

iDEAL is voor Nederlandse spelers de norm, maar buitenlandse casino's ondersteunen het lang niet allemaal. LeoVegas, Unibet, Bet365 en ComeOn bieden iDEAL aan via hun betaalpartner. Bij Curaçao-aanbieders ontbreekt iDEAL vaak en moet je uitwijken naar creditcard, Skrill, Neteller of cryptovaluta. Dat is niet per se een nadeel, maar het vertraagt de eerste storting soms met enkele minuten tot een uur.

Voor spelers die graag met crypto werken, zijn Roobet, Cloudbet en Vave de logische keuzes. Zij accepteren Bitcoin, Ethereum en USDT, en betalen winsten doorgaans binnen 10 tot 30 minuten uit. Bij traditionele casino's duurt een bankoverschrijving vaak 1 tot 3 werkdagen. Wie snelheid belangrijk vindt, heeft bij crypto-casino's een duidelijk voordeel.

Hoe herken je een betrouwbaar buitenlands casino?

Een betrouwbaar buitenlands casino herken je aan drie dingen: een zichtbare vergunning van een erkende toezichthouder, transparante bonusvoorwaarden en een duidelijke klachtenprocedure. Malta (MGA), Gibraltar (GBGA) en het Verenigd Koninkrijk (UKGC) gelden als de strengste licentiegevers. Curaçao is soepeler, maar sinds 2023 wel bezig met hervormingen onder de nieuwe LOK-vergunning.

Kijk daarnaast naar onafhankelijke keurmerken zoals eCOGRA of iTech Labs voor de eerlijkheid van de spellen. Een casino dat zijn RTP (return to player) per spel publiceert, geeft blijk van transparantie. En check altijd of er een geschillencommissie is waarbij je terechtkunt als er iets misgaat.

Hoe werken licenties en regelgeving voor buitenlandse casino's?

De licentie is het fundament onder elk casino. Zonder vergunning mag een aanbieder geen kansspelen aanbieden, en de kwaliteit van de toezichthouder bepaalt hoeveel bescherming je als speler geniet. Nederland heeft met de Ksa een van de strengste regimes van Europa, maar buitenlandse casino's vallen onder een ander stelsel. Dat verschil is groot en heeft directe gevolgen voor wat je kunt verwachten bij een geschil.

De Ksa-vergunning is persoonsgebonden en niet overdraagbaar. Een buitenlandse dochter van een Nederlandse moeder heeft dus geen automatisch recht om hier te opereren. Andersom geldt: een buitenlands casino met een Maltese licentie mag Nederlandse spelers niet actief benaderen met gerichte advertenties, maar de toegang tot de website is niet verboden. Dat is een belangrijk onderscheid dat veel spelers niet kennen.

Wat is het verschil tussen een Ksa-vergunning en een buitenlandse licentie?

Een Ksa-vergunning vereist onder meer een vestiging in Nederland, een verplichte aansluiting op CRUKS, een verslavingspreventiebeleid en een verbod op bonussen die aanzetten tot overmatig spel. Buitenlandse licenties stellen andere eisen: Malta vraagt bijvoorbeeld om een minimale kapitaalinjectie en een lokale vertegenwoordiger, maar geen CRUKS-koppeling. Curaçao stelt sinds de hervorming van 2023 meer eisen aan eigenaarsachtergrond, maar blijft relatief licht.

Voor de speler betekent dit concreet: bij een Ksa-casino kun je jezelf via CRUKS laten uitsluiten van alle legale aanbieders in één keer. Bij een buitenlands casino moet je per aanbieder een eigen limiet instellen. Ook de klachtenafhandeling verschilt: bij een Ksa-vergunninghouder kun je terecht bij de Ksa, bij een Maltese licentie bij de MGA en haar geschillencommissie.

Welke landen geven de betrouwbaarste casino-licenties uit?

De MGA (Malta), de UKGC (Verenigd Koninkrijk) en de GBGA (Gibraltar) gelden als de meest gerespecteerde licentiegevers. Malta heeft zo'n 300 actieve casino-licenties en staat bekend om frequente audits. Het Verenigd Koninkrijk is strenger, maar accepteert nauwelijks nog nieuwe aanvragen van buitenlandse operators. Gibraltar richt zich vooral op bookmakers en grote merken.

Curaçao is de grote uitzondering. Het eiland heeft honderden licentiehouders, waaronder veel crypto-casino's. De toezichthouder kondigde in 2023 aan het vergunningstelsel te hervormen en heeft sindsdien tientallen licenties ingetrokken. Dat is een stap in de goede richting, maar de bescherming blijft minder robuust dan bij Malta of het VK.

Wat zijn de regels rond verslavingspreventie bij buitenlandse casino's?

Buitenlandse casino's zijn niet verplicht om CRUKS te gebruiken, maar veel Malta- en VK-gelicentieerde aanbieders hebben wel eigen limietinstrumenten. Denk aan stortingslimieten, verlieslimieten en een self-exclusion-register per operator. Bij Curaçao-casino's ontbreken die tools vaak of zijn ze beperkt tot een simpele limietinstelling.

De Nederlandse overheid zet in op het versterken van CRUKS en het ontmoedigen van spel bij niet-gelicentieerde aanbieders. Sinds 2023 moeten betaalinstellingen signalen doorgeven aan de Ksa als er vermoedens zijn van illegaal kansspelaanbod. Dat betekent niet dat je als speler wordt vervolgd, maar het maakt het betalingsverkeer bij sommige aanbieders lastiger.

Welke voor- en nadelen heeft spelen bij een buitenlands casino?

Spelen bij een buitenlands casino is een afweging tussen vrijheid en bescherming. De voordelen zijn reëel: meer spellen, hogere bonussen, ruimere betaalmethoden en vaak een betere klantervaring. De nadelen zijn minstens zo concreet: minder toezicht, geen CRUKS, en bij een geschil sta je zwakker. Wie de balans goed inschat, kan bewust kiezen. Wie dat niet doet, loopt onnodig risico.

De afgelopen vijf jaar is de markt fors veranderd. Waar spelers in 2019 nog massaal voor de hoogste bonus gingen, kijkt een groeiende groep nu eerst naar de licentie. Dat is een gezonde ontwikkeling. Tegelijk blijft het aantal Nederlanders dat bij een buitenlands casino speelt stabiel rond de 1 miljoen per jaar, zo blijkt uit schattingen van brancheorganisaties.

Welke voordelen bieden buitenlandse casino's boven Nederlandse?

Het assortiment is het grootste voordeel. Buitenlandse casino's werken vaak met 50 tot 100 softwareproviders, waaronder Pragmatic Play, NetEnt, Microgaming, Evolution en Hacksaw Gaming. Nederlandse aanbieders zijn gebonden aan een beperktere lijst en mogen sommige spellen niet aanbieden. Het verschil kan oplopen tot duizenden extra slots en tafelspellen.

Daarnaast zijn de bonussen royaler en de betaalmethoden diverser. Crypto-stortingen, internationale creditcards en e-wallets zijn bij buitenlandse casino's gemeengoed. Ook de klantenservice is vaak 24/7 bereikbaar in het Nederlands, al verschilt dat per aanbieder. En voor spelers die graag hoog inzetten, bieden buitenlandse casino's vaker tafellimieten tot € 10.000 of meer.

Welke risico's kleven er aan spelen zonder Ksa-vergunning?

Het grootste risico is het ontbreken van Nederlandse rechtsbescherming. Bij een geschil over een uitbetaling kun je niet bij de Ksa terecht en moet je naar de toezichthouder van het land van herkomst. Dat kost tijd, geld en geduld. Sommige Curaçao-casino's hebben een geschillencommissie, maar de doorlooptijd kan oplopen tot 6 maanden.

Een tweede risico is het ontbreken van CRUKS. Wie zich bij een Nederlands casino laat uitsluiten, blijft welkom bij een buitenlands casino. Dat ondermijnt de verslavingspreventie en is precies de reden waarom de Ksa aandringt op blokkades. Spelers die gevoelig zijn voor overmatig spelen, doen er verstandig aan om zelf strikte limieten in te stellen of helemaal weg te blijven.

Hoe zit het met belasting op winsten bij buitenlandse casino's?

In Nederland is kansspelbelasting verschuldigd over winsten uit kansspelen. Sinds 1 januari 2025 geldt een tarief van 37,8% over de winst, ongeacht of die bij een Nederlands of buitenlands casino is behaald. De Belastingdienst legt de bewijslast bij de speler: je moet zelf aangifte doen en kunt niet vertrouwen op inhouding door het casino.

Bij Ksa-vergunninghouders wordt de belasting vaak automatisch ingehouden. Bij buitenlandse casino's gebeurt dat zelden, waardoor je zelf verantwoordelijk bent voor de afdracht. Dat is een punt dat veel spelers onderschatten. De boete op niet-aangifte kan oplopen tot 100% van het verschuldigde bedrag, plus rente.

Veilig spelen bij buitenlandse casino's: waar moet je op letten?

Veilig spelen begint bij bewustzijn, niet bij een keurmerk. Een casino met een Maltese licentie en een eCOGRA-certificaat biedt meer waarborgen dan een Curaçao-aanbieder zonder audits, maar geen enkele licentie beschermt tegen verlies. Wie zijn limieten kent en zich daaraan houdt, speelt per definitie veiliger dan iemand die zich laat meeslepen door een bonus van € 1.000.

De Kansspelautoriteit adviseert spelers om alleen te spelen bij aanbieders met een zichtbare vergunning en een duidelijke klachtenprocedure. Daarnaast is het verstandig om de algemene voorwaarden te lezen, vooral de sectie over inzetvereisten en uitbetalingslimieten. Veel klachten ontstaan door misverstanden over bonussen, niet door slechte intenties van het casino.

Hoe stel je verantwoorde speellimieten in?

Stel je limieten in vóór je eerste storting, niet erna. Kies een maandelijks bedrag dat je kunt missen en houd je daaraan, ook als je verliest. Buitenlandse casino's bieden vaak stortingslimieten, verlieslimieten en sessielimieten aan. Gebruik die tools actief, ook als ze niet verplicht zijn. Een limiet van € 50 per week is voor de meeste spelers realistischer dan € 500 per maand.

Daarnaast helpt het om een vaste speeltijd te kiezen en na die tijd te stoppen. Vermijd spelen als je moe bent of onder invloed bent, en speel nooit om verliezen terug te winnen. Dat zijn open deuren, maar de praktijk leert dat juist hier de meeste problemen ontstaan.

Welke zelfuitsluitingsregisters bestaan er in Nederland?

Het centrale register is CRUKS, beheerd door de Ksa. Het is verplicht voor alle Nederlandse vergunninghouders en geldt voor minimaal 6 maanden. Buitenlandse casino's zijn niet aangesloten, maar sommige Malta-gelicentieerde aanbieders bieden een eigen self-exclusion aan. Wil je jezelf volledig uitsluiten, dan moet je dat per aanbieder regelen.

Voor hulp bij problematisch speelgedrag is er het Loket Kansspel, bereikbaar via 0900-5400 540. De hulplijn is 24/7 bereikbaar en verwijst door naar gespecialiseerde hulp. Ook huisartsen en verslavingszorg kunnen doorverwijzen. De leeftijdsgrens voor alle kansspelen in Nederland is 18 jaar, zonder uitzondering.

Hoe controleer je of een buitenlands casino eerlijk speelt?

Controleer of het casino een onafhankelijk keurmerk heeft van eCOGRA, iTech Labs of GLI. Deze organisaties testen de RTP van spellen en de eerlijkheid van random number generators. Een RTP van 96% of hoger is standaard voor slots, maar bij tafelspellen kan het oplopen tot 99,5% bij blackjack met optimale strategie.

Kijk daarnaast naar de publicatie van spelinformatie. Een transparant casino vermeldt de RTP per spel en de inzetvereisten per bonus. Ontbreken die gegevens, dan is dat een rode vlag. Ook een gebrek aan contactgegevens of een vaag vestigingsadres is een signaal om verder te kijken.

Wat te doen bij een geschil met een buitenlands casino?

Begin altijd met de klantenservice van het casino zelf. Bewaar alle correspondentie en screenshots van je speelgeschiedenis. Lost dat niets op, dan kun je een klacht indienen bij de toezichthouder van het land van herkomst. Bij Malta is dat de MGA, bij Curaçao de Curaçao Gaming Authority. De doorlooptijd varieert van 4 weken tot 6 maanden.

Sommige casino's zijn aangesloten bij een onafhankelijke geschillencommissie, zoals eCOGRA of ThePOGG. Die kan bindende uitspraken doen. Lukt ook dat niet, dan resteert een juridische procedure, wat zelden rendabel is voor bedragen onder de € 5.000.

Veelgestelde vragen over buitenlandse casino's

Zijn buitenlandse casino's legaal voor Nederlandse spelers?

Spelen bij een buitenlands casino is voor Nederlandse spelers niet strafbaar. De aanbieder mag zich zonder Ksa-vergunning niet actief op de Nederlandse markt richten, maar de toegang tot de website is niet verboden. Je speelt dus legaal, maar zonder Nederlandse bescherming en zonder CRUKS.

Kan ik bij een buitenlands casino met iDEAL betalen?

Dat verschilt per aanbieder. LeoVegas, Unibet, Bet365 en ComeOn ondersteunen iDEAL via hun betaalpartner. Veel Curaçao-casino's bieden het niet aan en vragen om creditcard, Skrill of cryptovaluta. Controleer dit vóór je een account aanmaakt.

Hoe snel betalen buitenlandse casino's uit?

Crypto-casino's zoals Roobet en Cloudbet betalen doorgaans binnen 10 tot 30 minuten uit. Traditionele casino's met Malta-licentie doen er 1 tot 3 werkdagen over. Bij een bankoverschrijving kan het oplopen tot 5 werkdagen, afhankelijk van je bank.

Moet ik belasting betalen over winsten bij een buitenlands casino?

Ja. Sinds 1 januari 2025 geldt een kansspelbelasting van 37,8% over je winst, ongeacht waar je speelt. Je moet zelf aangifte doen bij de Belastingdienst. Bij Nederlandse casino's wordt de belasting vaak automatisch ingehouden, bij buitenlandse zelden.

Wat is het verschil tussen een Malta- en een Curaçao-licentie?

Malta (MGA) stelt strengere eisen aan kapitaal, audits en geschillenbeslechting dan Curaçao. Curaçao heeft honderden licentiehouders en is sinds 2023 bezig met hervormingen, maar de bescherming voor spelers blijft beperkter. Voor een geschil sta je bij Malta sterker.

Kan ik mijn account bij een buitenlands casino tijdelijk laten blokkeren?

De meeste Malta- en VK-gelicentieerde casino's bieden een tijdelijke self-exclusion aan, variërend van 24 uur tot 6 maanden. Curaçao-casino's hebben die optie vaak niet. Je kunt dan alleen je account laten sluiten of je stortingslimiet op nul zetten.

Zijn bonussen bij buitenlandse casino's beter dan bij Nederlandse?

De bedragen zijn vaak hoger, maar de voorwaarden soms slechter. Een bonus van € 1.000 met 60x inzet is minder waard dan € 200 met 25x inzet. Vergelijk altijd de inzetvereisten, de maximale inzet per spin en de geldigheid van de bonus.

Welke spellen kan ik bij buitenlandse casino's spelen die in Nederland niet mogen?

Buitenlandse casino's bieden vaak spellen van providers die in Nederland niet zijn toegelaten, zoals bepaalde Hacksaw- en Push Gaming-titels. Ook live dealer-spellen met hogere inzetlimieten zijn soms alleen bij buitenlandse aanbieders beschikbaar. Het aanbod wisselt per kwartaal.

Hoe weet ik of een buitenlands casino mijn persoonsgegevens veilig bewaart?

Controleer of het casino een SSL-certificaat heeft en of het privacybeleid voldoet aan de AVG. Malta- en VK-gelicentieerde aanbieders zijn verplicht om gegevens versleuteld op te slaan. Bij Curaçao-casino's is dat minder strikt geregeld. Lees het privacybeleid voordat je een account aanmaakt.

Wat is de minimale leeftijd voor een buitenlands casino?

De wettelijke minimumleeftijd voor kansspelen in Nederland is 18 jaar. Buitenlandse casino's hanteren soms 18, soms 21 jaar, afhankelijk van hun licentie. Bij Malta en Curaçao is 18 gebruikelijk, bij sommige Amerikaanse aanbieders 21. Leeftijdsverificatie is verplicht bij registratie.

Conclusie: bewust kiezen in een veranderende markt

De markt voor buitenlandse casino's is de afgelopen vijf jaar ingrijpend veranderd. De Koa bracht een legaal alternatief, maar ook een tweedeling: enerzijds de beschermde Ksa-wereld met CRUKS en reclameverbod, anderzijds de vrije internationale markt met hogere bonussen en minder toezicht. Beide hebben bestaansrecht, maar ze vragen om een verschillende houding van de speler.

Wie bewust kiest, kijkt verder dan de bonus. Licentie, uitbetalingssnelheid, klachtenprocedure en eigen limieten wegen zwaarder dan een welkomstpakket van € 1.000. De operators die dat serieus nemen, zoals LeoVegas, Unibet en Bet365, bouwen aan vertrouwen op de lange termijn. De rest verdwijnt vanzelf naar de achtergrond.

Speel met mate, stel je limieten in en zoek hulp als het nodig is. Het Loket Kansspel is 24/7 bereikbaar via 0900-5400 540, en de leeftijdsgrens is 18 jaar. Wie zich wil laten uitsluiten, kan dat via CRUKS voor alle Nederlandse aanbieders tegelijk. Voor buitenlandse casino's geldt dat je dat per aanbieder moet regelen, en dat is precies de verantwoordelijkheid die je zelf draagt.